Adakah IVF halal? Apa keputusan fatwa di Malaysia

Ya, bagi pasangan suami isteri yang menggunakan telur dan sperma mereka sendiri. Majlis Fatwa Kebangsaan memutuskan pada 1982 dan 1983 bahawa bayi tabung uji, iaitu IVF (persenyawaan in vitro), sah di sisi Islam jika telur dan sperma datang daripada suami dan isteri dalam perkahwinan yang sah, dan diambil dengan cara yang tidak bertentangan dengan Islam. Anak yang lahir dengan cara ini mempunyai nasab yang sah sepenuhnya. IVF menggunakan telur atau sperma penderma tidak sah di bawah keputusan ini, dan ibu tumpang adalah haram.

Halaman ini menerangkan apa yang dinyatakan dalam keputusan peringkat kebangsaan, berserta tarikhnya, dan di mana negeri-negeri mengambil pandangan yang berbeza. Halaman ini hanya melaporkan keputusan tersebut; ia bukan fatwa peribadi. Untuk mendapatkan hukum bagi keadaan anda sendiri, rujuk pejabat mufti negeri anda.

Siapa yang memutuskan sama ada IVF halal di Malaysia?

Keputusan peringkat kebangsaan datang daripada Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Majlis Kebangsaan Bagi Hal Ehwal Ugama Islam Malaysia (Muzakarah), yang biasanya disebut Majlis Fatwa Kebangsaan. JAKIM menerbitkan keputusan-keputusannya, dan keputusan yang dipetik di halaman ini diambil daripada kompilasi rasmi JAKIM.

Jawatankuasa kebangsaan ini memberikan pandangan hukum. Setiap negeri kemudian memutuskan fatwa dalam bidang kuasanya sendiri. Sesebuah negeri boleh mengikut pendirian kebangsaan atau mengambil pandangannya sendiri, seperti yang ditunjukkan dalam bahagian tentang negeri di bawah.

Apakah keputusan Majlis Fatwa Kebangsaan?

• 1981, bank air mani: "Mengadakan bank air mani adalah haram dalam Islam", dan penglibatan doktor dengan bank air mani juga haram. "Permanian beradas yang dilakukan kepada manusia adalah haram kecuali jika air mani daripada suami didapati secara muhtaram", iaitu dengan cara yang diterima Islam.
• 1982–83, bayi tabung uji: "Bayi Tabung Uji dari benih suami isteri yang dicantumkan secara 'terhormat' adalah sah di sisi Islam. Sebaliknya benih yang diambil dari bukan suami isteri yang sah bayi tabung itu adalah tidak sah." Anak itu "boleh menjadi wali dan berhak menerima harta pusaka".
• 2003 (Muzakarah ke-55): "hukum memasukkan embrio ke dalam rahim isteri selepas berlaku kematian suami atau perceraian adalah haram."
• 2003 (Muzakarah ke-56): "Hukum mencantumkan benih yang dikeluarkan sebelum akad nikah dan kemudiannya dibuat pencantuman dalam tempoh perkahwinan yang sah adalah haram." Benih yang "diambil dan dicantumkan dalam tempoh perkahwinan yang sah adalah harus."
• 2005: "Harus melakukan penyelidikan ke atas pra-embrio untuk mengetahui penyakit genetik bagi pasangan yang berisiko tinggi dan hanya embrio yang dikenalpasti bebas dari penyakit sahaja boleh ditanam dalam rahim ibunya dalam tempoh perkahwinan yang sah." Kejuruteraan genetik untuk mengubah ciri semula jadi embrio, seperti ketinggian atau kecerdasan, "termasuk memilih jantina adalah haram. Bagaimanapun pemilihan jantina diharuskan sekiranya faktor jantina menatijahkan suatu penyakit genetik yang serius yang boleh membawa kematian".
• 2008 (Muzakarah ke-80): ibu tumpang "diharamkan oleh Islam walaupun sperma dan ovum adalah diambil daripada suami isteri yang sah kerana ia akan menyebabkan berlakunya kekeliruan nasab".
• 2014 (Muzakarah ke-106): "hukum pendermaan dan pemindahan rahim adalah tidak harus kerana keperluannya belum mencapai tahap dharurah".

Adakah IUI halal? Bagaimana pula dengan ICSI?

Keputusan 1981 hanya membenarkan permanian beradas dengan sperma suami yang diperoleh dengan cara yang diterima Islam. Jadi IUI (inseminasi intrauterin) menggunakan sperma suami, dalam ikatan perkahwinan, tertakluk kepada prinsip yang sama seperti IVF.

ICSI, iaitu satu sperma disuntik terus ke dalam setiap telur, ialah satu langkah makmal dalam proses IVF. Keputusan kebangsaan tidak menyebutnya secara berasingan. Yang menjadi ukuran ialah telur dan sperma siapa yang digunakan, dan sama ada pasangan itu berkahwin secara sah. Jika anda tidak pasti tentang sesuatu prosedur, tanyakan mufti anda.

Apa yang tidak dibenarkan?

Di bawah keputusan kebangsaan, perkara berikut tidak dibenarkan:

• telur, sperma atau embrio daripada sesiapa selain suami dan isteri;
• bank air mani;
• ibu tumpang, walaupun menggunakan embrio pasangan itu sendiri;
• pendermaan dan pemindahan rahim;
• menggunakan embrio selepas suami meninggal dunia atau selepas perceraian;
• mencantumkan telur atau sperma yang diambil sebelum akad nikah;
• memilih jantina bayi, kecuali untuk mengelakkan penyakit genetik yang serius dan boleh membawa maut.

Undang-undang Malaysia menetapkan perkara yang hampir sama untuk semua orang, Muslim atau bukan Muslim. Rawatan hanya untuk pasangan yang berkahwin secara sah, menggunakan telur dan sperma mereka sendiri, dan penderma serta ibu tumpang tidak dibenarkan. Halaman kami tentang apa yang dibenarkan oleh undang-undang Malaysia menerangkan butirannya.

Adakah dibenarkan membekukan embrio?

Kami tidak menemui sebarang keputusan kebangsaan dalam kompilasi JAKIM yang melarang pembekuan embrio dalam tempoh perkahwinan. Keputusan 2005 menerima kewujudan embrio beku: ia membenarkan embrio IVF yang dibekukan atau berlebihan digunakan untuk penyelidikan sebelum mencapai peringkat blastosis, dengan persetujuan pasangan suami isteri. Di bawah keputusan 2003, embrio tidak boleh dimasukkan ke dalam rahim isteri selepas suami meninggal dunia atau selepas perceraian. Pemindahan embrio beku dalam tempoh perkahwinan tidak menimbulkan isu berasingan dalam keputusan-keputusan yang telah kami baca.

Bagaimana dengan ujian genetik embrio (PGT)?

Keputusan 2005 membenarkan ujian penyakit genetik pada embrio bagi pasangan yang berisiko tinggi, seperti pasangan yang kedua-duanya pembawa talasemia. Ia tidak menyebut secara khusus ujian bilangan kromosom embrio (PGT-A). Halaman kami tentang PGT di Malaysia menerangkan jenis-jenis ujian ini dan bila setiap satu digunakan.

Bolehkah saya membekukan telur atau sperma sebelum berkahwin?

Dalam soal inilah keputusan-keputusan di Malaysia banyak berbeza.

• Kebangsaan, 2003: mencantumkan telur atau sperma yang diambil sebelum akad nikah adalah haram, walaupun selepas berkahwin. Keputusan ini tidak menyebut tentang pembekuan, tetapi atas sebab inilah membekukan telur sebelum berkahwin untuk digunakan kemudian secara amnya tidak diterima di bawah keputusan kebangsaan. IKIM menyatakan bahawa larangan ini masih kekal bagi sebab bukan perubatan.
• Wilayah Persekutuan, 2022: satu pandangan hukum (Irsyad al-Fatwa Siri ke-714) menyimpulkan bahawa membekukan telur kerana lambat berkahwin adalah haram, dengan merujuk keputusan kebangsaan 1981 dan 2003.
• Kebangsaan, 2025 (dilaporkan): menurut IKIM, satu keputusan kebangsaan pada 2025 membenarkan pembekuan telur atau sperma bagi pesakit yang bakal menjalani rawatan yang boleh menyebabkan kemandulan, seperti rawatan kanser. Menurut IKIM, keputusan itu membenarkannya "atas dasar darurat, dengan syarat penggunaannya hanya dibenarkan dalam ikatan perkahwinan yang sah". IKIM menyatakan keputusan ini tidak membatalkan keputusan 2003. Kami belum dapat membaca teks keputusan itu sendiri.
• Perlis, 2025: Jawatankuasa Fatwa Negeri Perlis memutuskan bahawa pembekuan sel sperma dan ovum, "sama ada sebelum atau selepas berkahwin", dibenarkan untuk digunakan bersama pasangan yang sah dalam tempoh perkahwinan. Syarat-syaratnya: pakar mengesahkan bahawa pembekuan ialah cara yang berkesan untuk mendapatkan zuriat dan bahawa ia memang diperlukan; persenyawaan dan pemindahan ke dalam rahim berlaku dalam tempoh perkahwinan yang sah semasa kedua-dua suami isteri masih hidup; telur dan sperma itu dipastikan benar-benar milik pasangan tersebut; dan kedua-dua suami isteri memberi persetujuan setiap kali.

Halaman kami tentang pembekuan telur di Malaysia menerangkan aspek perubatannya.

Bagaimana keputusan negeri berbeza?

Keputusan kebangsaan biasanya menjadi titik rujukan, tetapi sesebuah negeri boleh mengambil pandangannya sendiri. Fatwa Perlis 2025 tentang pembekuan telur dan sperma lebih luas daripada keputusan kebangsaan 2003. Pandangan Mufti Wilayah Persekutuan pada 2022 pula mengikut pendirian kebangsaan. Bagi perkara yang terletak di antara keputusan-keputusan ini, seperti pembekuan sebelum berkahwin atau penggunaan embrio beku yang telah lama disimpan, pejabat mufti negeri anda ialah tempat yang sesuai untuk bertanya.

Adakah ubat IVF halal?

Dua keputusan kebangsaan pada 1984 terpakai kepada ubat-ubatan secara umum:

• Gelatin dalam ubat: "penggunaan gelatin dalam ubat pada masa sekarang adalah diharuskan kerana dharurat. Sekiranya telah ada bahan halal yang dapat menahan ubat dari cepat rosak, maka penggunaan gelatin dalam ubat tidaklah lagi diharuskan."
• Ubat yang mengandungi alkohol adalah harus.

Garis panduan farmasi Kementerian Kesihatan Malaysia, yang disemak oleh JAKIM, menambah bahawa "Hanya penggunaan gelatin yang halal sahaja diharuskan dalam penyediaan ubat-ubatan, melainkan dalam keadaan darurat", dan bahawa memenuhi hasrat pesakit Muslim untuk mendapatkan bahan yang halal ialah sebahagian daripada tanggungjawab fasiliti kesihatan. Jika anda risau tentang sesuatu ubat, tanyakan ahli farmasi anda apa kandungannya dan sama ada ada alternatif lain.

Adakah fatwa Indonesia atau Timur Tengah terpakai?

Banyak hasil carian tentang IVF dan Islam datang dari Indonesia atau Timur Tengah. Hujahnya selalunya serupa, tetapi butiran dan autoritinya tidak sama. Di Malaysia, rujukannya ialah Majlis Fatwa Kebangsaan dan pihak berkuasa fatwa negeri anda.

Saya bukan Muslim. Adakah ada keputusan bagi agama lain?

Kami tidak menemui sebarang pendirian yang diterbitkan tentang IVF daripada badan Buddha, Kristian, Hindu, Sikh atau Tao di Malaysia. Peraturan kebangsaan tentang siapa yang boleh menjalani rawatan, penderma dan ibu tumpang terpakai kepada semua orang, apa pun agama mereka. Jika anda mahukan panduan agama, tanyakan tokong, kuil, gereja atau gurdwara anda sendiri.

Bagaimana untuk mendapatkan hukum bagi keadaan saya sendiri?

Hantar surat kepada, atau kunjungi, pejabat mufti negeri anda (Jabatan Mufti Negeri). Sesetengahnya menerima soalan dalam talian, seperti perkhidmatan e-Musykil Jabatan Mufti Negeri Selangor. Terangkan keadaan anda dengan jelas: sama ada anda sudah berkahwin, telur dan sperma siapa yang akan digunakan, sama ada apa-apa telah dibekukan sebelum berkahwin, dan apa yang disyorkan oleh doktor anda. Pakar anda boleh menerangkan langkah-langkah perubatannya supaya anda dapat menerangkannya dengan tepat.

Jika anda merancang rawatan sekitar bulan puasa, baca IVF semasa Ramadan.

Sumber

• JAKIM, Kompilasi Pandangan Hukum Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Majlis Kebangsaan Bagi Hal Ehwal Ugama Islam Malaysia, Cetakan Kelima, 2015: Bank Air Mani (1981); Bayi Tabung Uji (1982); Alkohol Menurut Pandangan Islam (1984); Gelatin Dalam Ubat (1984); Pengklonan Terapeutik dan Penyelidikan Sel Stem (2005); Khidmat Ibu Tumpang (2008); Pendermaan Rahim (2014); Pencantuman Benih Untuk Mendapatkan Zuriat 1 dan 2 (2003).
• Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan, Irsyad al-Fatwa Siri ke-714: Hukum membekukan ovum kerana lambat nikah, 8 Ogos 2022.
• Jawatankuasa Fatwa Negeri Perlis, Hukum pembekuan sel sperma dan ovum suami isteri untuk tujuan mendapatkan zuriat, mesyuarat ke-74, 1–2 Julai 2025.
• IKIM, Memahami Batas Syariah Bagi Pembekuan Sel Gamet, 23 September 2026.
• Kementerian Kesihatan Malaysia, Program Perkhidmatan Farmasi, Panduan Penggunaan Ubat-ubatan dari Perspektif Islam, edisi ke-1, Januari 2018.
• The Star, MKI committee to provide legal view on GISB, states to decide on fatwa, 28 September 2024.
• Kementerian Kesihatan Malaysia, Dasar Kebangsaan Teknologi Reproduktif Berbantu (ART) (National Assisted Reproductive Technology (ART) Policy), 2021; Majlis Perubatan Malaysia, Medically Assisted Reproduction, 2025.

Halaman ini melaporkan keputusan yang diterbitkan secara umum. Ia bukan fatwa atau nasihat agama.