PGT di Malaysia: siapa yang perlu ujian genetik embrio, dan siapa yang tidak?

Ujian genetik praimplantasi (PGT, preimplantation genetic testing) memeriksa embrio IVF sebelum satu embrio dipindahkan ke dalam rahim. Bagi pasangan yang membawa penyakit genetik yang diketahui, contohnya apabila suami dan isteri kedua-duanya pembawa talasemia, PGT-M dan PGT-SR ialah cara yang sudah mantap untuk mengurangkan peluang penyakit itu diwarisi oleh anak. PGT-A, yang mengira kromosom, masih dipertikaikan: garis panduan antarabangsa tidak mengesyorkannya untuk semua orang yang menjalani IVF. Di Malaysia, PGT hanya dibenarkan atas sebab perubatan.

Halaman ini menerangkan tiga jenis PGT, untuk siapa setiap satunya, apa kata garis panduan, dan apa yang dibenarkan oleh peraturan Malaysia. Senarai sumber ada di bahagian akhir.

Apakah tiga jenis PGT?

• PGT-M (monogenic, gen tunggal) mencari satu penyakit warisan tertentu yang ada dalam keluarga anda, seperti talasemia atau hemofilia.
• PGT-SR (structural rearrangement, perubahan struktur) untuk pasangan apabila salah seorang membawa perubahan susunan pada kromosomnya, seperti translokasi seimbang (balanced translocation), yang boleh menyebabkan keguguran atau bayi yang lahir dengan masalah kromosom.
• PGT-A (aneuploidy, aneuploidi) mengira kromosom dalam setiap embrio, untuk mencari kromosom yang berlebihan atau berkurangan. Ia tidak mencari penyakit yang ada dalam keluarga anda. Ia digunakan untuk memilih antara embrio.

Dua jenis yang pertama menjawab soalan yang jelas tentang risiko yang diketahui. PGT-A ialah alat pemilihan, dan di situlah buktinya kurang pasti.

Bagaimana PGT dijalankan?

PGT sentiasa sebahagian daripada IVF. Embrio biasanya dikultur di makmal sehingga hari ke-5 atau ke-6 (peringkat blastosis). Ahli embriologi kemudian mengambil beberapa sel daripada lapisan luar embrio, iaitu bahagian yang kemudiannya membentuk uri, dan setiap embrio dibekukan sementara sel-sel itu diuji. Embrio dengan keputusan yang sesuai dicairkan dan dipindahkan dalam kitaran yang kemudian. Lihat pemindahan embrio beku.

Bagi PGT-M dan PGT-SR, ada kerja yang perlu dibuat terlebih dahulu. Kedua-dua suami dan isteri memerlukan ujian genetik untuk mengesahkan perubahan yang tepat, dan bagi PGT-M, makmal biasanya memerlukan sampel darah daripada anda dan saudara terdekat untuk membina ujian khusus bagi keluarga anda. ESHRE mengesyorkan "persediaan praklinikal" (preclinical work-up) ini untuk menyemak sama ada ujian yang boleh dipercayai dapat dibina bagi keluarga anda sebelum rawatan bermula, jadi peruntukkan masa untuknya.

Untuk siapa PGT-M atau PGT-SR?

Ujian ini untuk pasangan yang mempunyai risiko khusus yang diketahui:

• suami dan isteri kedua-duanya membawa penyakit resesif jenis yang sama, seperti talasemia;
• salah seorang menghidap atau membawa penyakit dominan atau penyakit berkaitan kromosom seks, seperti hemofilia;
• salah seorang membawa translokasi seimbang atau perubahan susunan kromosom yang lain, yang selalunya ditemui selepas keguguran berulang.

Kaunseling genetik dibuat dahulu. Kertas amalan baik ESHRE menyatakan pasangan perlu dimaklumkan tentang pilihan lain, termasuk hamil secara semula jadi dan menjalani ujian semasa mengandung, sebelum memulakan PGT-M. Mereka juga perlu dimaklumkan bahawa tiada ujian yang sempurna, dan ujian pengesahan semasa mengandung mungkin dinasihatkan.

Kami berdua pembawa talasemia. Apa pilihan kami?

Talasemia adalah biasa di Malaysia. Sejak 2016, pelajar Tingkatan 4 ditawarkan saringan di sekolah. Antara 2017 dan 2020, 579 daripada setiap 10,000 pelajar yang disaring disahkan sebagai pembawa, iaitu kira-kira 1 daripada 17 orang (Garis Panduan Amalan Klinikal KKM, Management of Thalassaemia, 2024). Setiap orang yang disaring diberi kad saringan talasemia, jadi semak kad anda, atau minta ujian darah di klinik kesihatan atau daripada doktor anda (ujian kiraan darah penuh, kemudian analisis hemoglobin dan ujian DNA jika perlu).

Pembawa biasanya sihat. Risiko timbul apabila kedua-dua suami dan isteri membawa gen talasemia yang boleh bergabung. Bagi talasemia beta, apabila kedua-dua ibu bapa pembawa, setiap kehamilan mempunyai peluang 1 dalam 4 untuk bayi lahir dengan talasemia. Jenisnya penting:

• dua pembawa talasemia beta boleh mendapat anak dengan talasemia beta major;
• pembawa talasemia beta dan pembawa HbE boleh mendapat anak dengan talasemia HbE beta, yang boleh menjadi sederhana hingga teruk;
• dua pembawa talasemia alfa-sifar (α⁰) boleh mendapat bayi dengan Hb Bart's hydrops fetalis, iaitu keadaan yang teruk semasa mengandung.

Jadi, jenis talasemia yang tepat bagi kedua-dua suami dan isteri perlu disahkan, biasanya dengan ujian DNA. Garis panduan KKM mengesyorkan kaunseling genetik bagi pasangan yang berisiko dan menyenaraikan pilihan reproduktif berikut:

1. Hamil secara semula jadi dan menjalani ujian semasa mengandung. Persampelan vilus korionik (CVS) atau amniosentesis menunjukkan sama ada bayi menghidap talasemia. Apa yang diputuskan selepas mendapat keputusan positif adalah sangat peribadi, dan garis panduan KKM menyatakan bahawa budaya, agama dan kepercayaan peribadi mempengaruhinya.
2. IVF dengan PGT-M, supaya hanya embrio tanpa talasemia major dipindahkan. Garis panduan KKM menyatakan rujukan kepada pakar kesuburan patut dipertimbangkan untuk tujuan ini. Embrio pembawa, sama seperti ibu bapa pembawa, biasanya sihat.
3. Mengambil anak angkat, yang juga disenaraikan dalam garis panduan.

Sesetengah keluarga sudah mempunyai anak dengan talasemia yang memerlukan pemindahan sel stem. PGT-M boleh digabungkan dengan penjenisan HLA (HLA typing) untuk mencari embrio yang tidak menghidap talasemia dan juga sepadan tisunya dengan anak itu. Garis panduan KKM menyatakan perkhidmatan ini ditawarkan di sesetengah pusat di Malaysia, dan garis panduan Majlis Perubatan Malaysia memasukkan penjenisan HLA dalam takrif PGT. Tanya pakar anda dan kaunselor genetik sama ada ia sesuai untuk keluarga anda.

Adakah PGT-A meningkatkan peluang mendapat anak?

Inilah soalan pokoknya, dan garis panduan lebih sependapat berbanding apa yang digambarkan oleh pemasaran klinik:

• ESHRE (2023), garis panduan rawatan tambahan (add-ons): "Ujian genetik praimplantasi untuk aneuploidi pada masa ini tidak disyorkan untuk kegunaan klinikal rutin" (Pre-implantation genetic testing for aneuploidy is currently not recommended for routine clinical use). ESHRE mendapati peningkatan kadar kelahiran hidup yang terhad dengan kaedah semasa.
• ASRM (2024): nilai PGT-A "sebagai ujian saringan rutin untuk semua pesakit yang menjalani IVF belum dibuktikan" (as a routine screening test for all patients undergoing in vitro fertilization has not been demonstrated). Kajian berbilang pusat yang terkini mendapati hasil kehamilan keseluruhan yang serupa dengan dan tanpa PGT-A. ASRM menambah bahawa PGT-A "mungkin mempunyai peranan yang bermanfaat" (may have a beneficial role) bagi wanita yang lebih berumur, "khususnya mereka yang mempunyai rizab ovari yang baik" (especially those with good ovarian reserve).
• HFEA (badan kawal selia UK): bagi kebanyakan pesakit, PGT-A dinilai merah untuk meningkatkan peluang mendapat anak, kerana ia sering mengurangkan bilangan embrio yang ada. Ia dinilai hijau untuk mengurangkan risiko keguguran, dengan amaran bahawa keguguran yang lebih sedikit tidak semestinya bermakna lebih ramai bayi. Bagi wanita yang lebih berumur, kedua-dua penilaian adalah kelabu, bermakna tiada bukti baik yang mencukupi sama ada untuk menyokong atau menolaknya.

Ringkasnya: PGT-A tidak boleh menjadikan embrio lebih sihat. Ia boleh membantu anda mengelak daripada memindahkan embrio yang tidak akan berjaya, dan ini mungkin bermakna kurang pemindahan yang gagal dan kurang keguguran. Ia juga mungkin menyebabkan anda tiada embrio untuk dipindahkan, dan kadangkala embrio yang sebenarnya boleh menjadi bayi tidak digunakan. Sama ada ia berbaloi bergantung pada umur anda, berapa banyak embrio yang anda ada, dan sejarah anda. Lihat penjelasan PGT-A dan, jika anda berumur lebih 40 tahun, IVF selepas umur 40 dan AMH rendah.

Apakah keputusan "mozek"?

Sesetengah embrio menunjukkan campuran sel normal dan sel tidak normal (mosaic, mozek). Kertas teknikal ESHRE menerangkan bahawa tahap sebenar dalam embrio tidak dapat ditentukan daripada biopsi yang kecil, jadi keputusan mozek bukan jawapan ya atau tidak yang jelas. Ia memerlukan perbincangan yang teliti dengan pakar anda dan kaunselor genetik.

Perlukah kami menjalani PGT-A selepas keguguran berulang?

Tidak secara rutin. RCOG (2023) menyatakan bahawa "data tidak mencukupi untuk menyokong penggunaan rutin PGT-A" (insufficient data to support the routine use of PGT-A) bagi pasangan yang mengalami keguguran berulang tanpa sebab yang diketahui, dan ASRM menyatakan bukti muktamad tentang manfaatnya bagi kumpulan ini masih tiada. ESHRE menyatakan pasangan yang mengalami keguguran berulang mempunyai peluang yang baik untuk hamil secara semula jadi. PGT-SR berbeza: ia mungkin dibincangkan apabila ujian menunjukkan ibu atau bapa membawa perubahan susunan kromosom. Lihat ujian selepas keguguran berulang.

Bagaimana pula dengan ujian embrio "seluruh genom" atau "poligenik"?

Sesetengah makmal kini menawarkan pemarkahan embrio untuk risiko penyakit biasa yang kompleks (kadangkala dipanggil PGT-P, atau skor risiko poligenik, polygenic risk scores). ESHRE menyatakan kegunaan klinikal skor ini "rendah hingga tiada langsung" (low to non-existent) dan memperkenalkannya ke klinik adalah "sangat tidak wajar" (highly undesirable). Kaedah seluruh genom sudah digunakan dalam PGT-M untuk mengesan varian keluarga yang diketahui, tetapi itu soalan yang berbeza daripada memberi markah kepada embrio untuk kesihatan am.

Apa yang dibenarkan oleh peraturan Malaysia?

• PGT hanya atas sebab perubatan. Dasar Kebangsaan Teknologi Reproduktif Berbantu (ART) Kementerian Kesihatan (2021) dan garis panduan Majlis Perubatan Malaysia, Medically Assisted Reproduction (2025), mengiktiraf PGT-A, PGT-M dan PGT-SR. Kedua-duanya menyatakan PGT "hanya boleh dibuat jika ada indikasi klinikal" (should only be done if it is clinically indicated), oleh ahli embriologi yang bertauliah di pusat ART yang diperakui.
• Tiada pemilihan jantina atas sebab peribadi. Memilih jantina bayi atas sebab sosial atau keluarga tidak dibenarkan di Malaysia, sama ada untuk rakyat Malaysia atau pesakit asing. Ia hanya dibenarkan untuk mengelakkan penyakit serius yang berkaitan dengan jantina, seperti hemofilia, distrofi otot Duchenne atau sindrom X rapuh (fragile X syndrome). Jika anda pernah membaca bahawa pemilihan jantina boleh didapati di sini, maklumat itu salah.
• Tiada "bayi rekaan" (designer babies). Menggunakan PGT untuk memilih ciri fizikal atau sosial adalah dilarang.

Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Majlis Kebangsaan memutuskan pada 2005 bahawa menguji embrio untuk penyakit genetik adalah harus bagi pasangan yang berisiko tinggi, dengan hanya embrio yang bebas penyakit dimasukkan ke dalam rahim isteri dalam perkahwinan yang sah. Muzakarah memutuskan bahawa memilih jantina adalah haram, kecuali untuk mengelakkan penyakit genetik serius yang boleh membawa maut. Keputusan itu menyebut penyakit genetik bagi pasangan berisiko tinggi dan tidak menyebut PGT-A. Jika anda mempunyai soalan agama tentang keadaan anda, rujuk pejabat mufti negeri anda. Lihat apa yang dibenarkan oleh undang-undang Malaysia dan adakah IVF halal?.

Soalan untuk ditanya sebelum membuat keputusan

• Apa sebenarnya yang akan dijawab oleh PGT untuk kami, dan adakah ada sebab perubatan di bawah peraturan Malaysia?
• Berapa banyak embrio yang mungkin kami ada untuk diuji, berdasarkan umur dan rizab ovari saya?
• Apa yang berlaku jika tiada embrio yang mendapat keputusan normal, atau jika satu embrio mozek?
• Bagi PGT-M: berapa lama masa diperlukan untuk menyediakan ujian, dan adakah ujian pengesahan semasa mengandung akan dinasihatkan?
• Bolehkah kami berjumpa kaunselor genetik?

Sumber

• ESHRE, Good practice recommendations on add-ons in reproductive medicine, Human Reproduction 2023;38(11):2062–2104.
• ASRM Practice Committee, The use of preimplantation genetic testing for aneuploidy: a committee opinion, Fertility and Sterility 2024;122:421–34.
• HFEA, Pre-implantation genetic testing for aneuploidy (PGT-A), penilaian rawatan tambahan (treatment add-on ratings).
• Konsortium PGT ESHRE, saranan amalan baik, Human Reproduction Open 2020: organisation of PGT, detection of monogenic disorders dan detection of structural and numerical chromosomal aberrations.
• ESHRE, Position statement on polygenic risk scores in embryo selection.
• RCOG, Recurrent Miscarriage, Green-top Guideline No. 17, 2023.
• Kementerian Kesihatan Malaysia, Clinical Practice Guidelines: Management of Thalassaemia (Second Edition), 2024.
• NHS, Thalassaemia: causes.
• Kementerian Kesihatan Malaysia, Dasar Kebangsaan Teknologi Reproduktif Berbantu (ART) (National Assisted Reproductive Technology (ART) Policy), 2021.
• Majlis Perubatan Malaysia, Medically Assisted Reproduction, 2025.
• JAKIM, Kompilasi Pandangan Hukum Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Majlis Kebangsaan, 2015, keputusan Muzakarah kali ke-67 (2005).

Halaman ini ialah maklumat umum, bukan nasihat perubatan, genetik atau agama.